Quincy Jones was oprecht verbaasd, toen hij in 1962 bij Philips in Eindhoven de compact cassette in handen kreeg gedrukt. Zo klein! Zo handig! Twee spoelen audiotape in een klein en inderdaad compact doosje: de cassette, Frans voor ‘kleine doos’. Een nieuw type geluidsdrager, geschikt voor weergave én opname van geluid. De cassette was het eerste herschrijfbare elektronische massamedium en zorgde wereldwijd voor een revolutie in de productie, distributie en consumptie van muziek en geluid. STRP presenteert  tijdens het festival een speciaal programma met het thema REwind: de compact cassette

Door Alfred Bos

De cassette beleefde zijn hoogtijdagen in de jaren ’70 en ’80. In 1963 in Europa op de markt gekomen (de Verenigde Staten volgden een jaar later), was Philips’ compact cassette aanvankelijk niet het enige tapesysteem-in-behuizing op de markt. Philips gaf haar systeem echter vrij aan andere producenten, waardoor de compact cassette – zoals de gedeponeerde productnaam luidde – de norm werd. De cassette was in eerste instantie bedoeld voor spraakopname. Begin jaren ’70 maakte verbeterde kwaliteit van de magneetband, de chromedioxide tape, het medium ook geschikt voor hi-fi weergave van muziek. Vooral in de Verenigde Staten werd de (voorbespeelde) cassette een belangrijke geluidsdrager. Het format maakte het mogelijk om in de auto naar muziek van eigen keuze te luisteren.

De cassette had belangrijke voordelen boven de langspeelplaat van vinyl. Hij was draagbaar, hij was herschrijfbaar en hij was goedkoop. Dat had enorme consequenties. De luisteraar zat niet langer vast aan het hi-fi meubel. De luisteraar kon ook zijn eigen mixtape samenstellen. De muzikant kon los van de platenmaatschappij zijn muziek verspreiden. Er bloeide een cassette cultuur op, compleet met gespecialiseerde cassette labels en cassette winkels.

Tweede en derde wereld
De cassette paste perfect in de ‘do it yourself’ cultuur die vanaf de tweede helft van de jaren ’70 opgang maakte. Het was de tijd van punk, onafhankelijke labels en gestencilde fanzines. Analoog en lo-fi werd de cassette in de geïdustrialiseerde wereld omarmd door de tegencultuur van punk en new wave. Vermaarde cassette labels als ROIR (New York) en Staalplaat (Amsterdam, tegenwoordig ook Berlijn) brachten exclusieve muziek uit, doorgaans punk, reggae, new wave en electronische muziek. In kleine oplages, vaak voorzien van afwijkende verpakking. Kleinoden als kunstobject.

In de tweede wereld, de Oost-Europese landen achter het IJzeren Gordijn, maakte de cassette het mogelijk om de muziek van westerse rock acts tegen de wil van de communistische autoriteiten in te verspreiden in het samizdat circuit van (illegale) underground publicaties. Dankzij de cassette werden The Beatles en Frank Zappa’s Mothers Of Invention populair in de USSR en Tjecho-Slowakije. Daar werkten illegaal gekopieerde cassettes als een ‘message in a bottle’ van een onbereikbare wereld.
In de derde wereld werd de cassette de dominante geluidsdrager. In minder ontwikkelde landen waren de voordelen van de cassette – klein, veelzijdig, draagbaar, werkend op batterijen en goedkoop – beslissend. In Afrika is de cassette nimmer verdwenen, de filmmuziek van Bollywood verschijnt in India nog steeds op cassette.

Retro medium
De eerste generatie computers, van omstreeks 1980, gebruikten regelmatig de cassette als opslagmedium van data. Software werd geladen vanaf cassette. Bestanden werden weggeschreven naar cassette. In die toepassing maakte tape al snel plaats voor de floppy disc.
Eind jaren ’80 begon de cassette als geluidsdrager de concurrentie te voelen van de digitale vervanger van de vinylschijf, de digitale compact disc, ook een uitvinding van Philips. De digitale variant van de cassette, Philips’ digital compact cassette, is nooit doorgebroken. De compact cassette verdween eind jaren ’90 geleidelijk van de markt, maar maakt tien jaar later – net als vinyl – een opmerkelijke heropleving door. Een nieuwe generatie heeft de charme en de voordelen van het retro medium ontdekt. De compact cassette is bijna vijftig jaar na zijn introductie nog steeds klein, veelzijdig en goedkoop.
Tape als lifestyle
Vandaag de dag roept ‘het cassettebandje’ een warm gevoel van nostalgie op, dient het als inspiratiebron voor kunstenaars en muzikanten en is er zelfs een heuse revival gaande in de underground muziekscene: allerlei nieuwe cassettelabels worden opgericht.
De cassette is hip, niet langer alleen geluidsdrager maar een lifestyle. Er is opnieuw een hang naar het analoge, iets wat door merken als Converse, maar ook magazines, videoclips, gadgets en mode wordt erkend.
Move over vinyl! Want die cassette komt dus bij ons vandaan ;-)  Een perfect moment voor STRP om een speciaal programma op te stellen met het thema REwind: de compact cassette

STRP 2010 organiseert ieder jaar een speciaal programma dat terug blikt naar interessante technologische ontwikkelingen of uitvindingen die  in Eindhoven plaats vonden. Dit jaar ‘REwind: de compact cassette’ ontwikkeld  door Philips. Hoe wordt de cassette in het heden gebruikt?Heeft deze ontdekking nog gevolgen gehad voor bepaalde kunststromingen?Op de expo is de installatie Double O van de Litouwse kunstenaar Zilvinas Kempinas te zien, evenals het kunstwerk Monster Happy Tapes van de Belg Colin Pontholt dat fungeert als een soort random geluidsarchief. Op vrijdag 26 november presenteert WORM, de Rotterdamse organisatie die zich richt op experimenteel beeld en geluid, een avond met tape dj’s, bands en en een heuse ‘tape musical’ op het festival. Of wat dacht je van een avondje ‘tape knitting’als nieuwe sport?

In deze rubriek willen we in de volgende nieuwsbrief aandacht besteden aan muziek die we bij STRP leuk vinden. Nieuwe albums, vette re-mixen van bekende muzikanten etcetera. Heb je een leuke tip voor een track? Of zelf een remix van een bekend nummer gemaakt die je wilt laten horen. Stuur dan een audiolink door naar pers@strp.nl, dan kunnen we aandacht besteden aan de artiest en jouw versie laten horen. Zie het als de nieuwe mixtape!